بررسی مسائل اقتصاد ایران

بررسی مسائل اقتصاد ایران

تأثیر نااطمینانی اقتصاد کلان و تحریم‌های اقتصادی بر امنیت اقتصادی ایران: رویکرد FMOLS و شاخص‌های ترکیبی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان
زانکو قربانی 1
فاتح حبیبی 2
زانا مظفری 3
1 دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
2 دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
3 استادیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
10.30465/ce.2026.51611.2029
چکیده
تحریم‌های اقتصادی همواره ابزاری قدرتمند برای اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی بر یک کشور محسوب می‌شوند که هدف اصلی آن نابسامانی اقتصادی است. تحریم‌ها در کنار ریسک و نااطمینانی اقتصادی می‌تواند امنیت اقتصادی کشور هدف را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده و به خطر بیندازد. در این راستا، مطالعه حاضر با استفاده از رویکرد حداقل مربعات کاملاً اصلاح شده (FMOLS) به دنبال پاسخ به این سؤال است که نااطمینانی اقتصاد کلان در کنار تحریم‌های اقتصادی طی سال‌های 1369 تا 1400 چگونه بر امنیت اقتصادی کشور ایران اثرگذار هستند. شاخص نااطمینانی اقتصاد کلان از هفت گروه از مهم‌ترین متغیرهای اقتصاد کلان برآورد شده و تحریم‌های اقتصادی نیز یک شاخص کمی‌سازی شده و برآورد شده با منطق فازی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نااطمینانی اقتصاد کلان، تحریم‌های اقتصادی، ریسک سیاسی و نرخ رشد جمعیت بر امنیت اقتصادی تأثیر منفی و معنی‌دار دارند و به کاهش آن منجر می‌شوند. همچنین، سرمایه انسانی و درجه باز بودن تجاری اثر مثبت و معنی‌دار بر شاخص امنیت اقتصادی دارند و در طول زمان به افزایش آن منجر می‌شوند. علاوه بر این، نااطمینانی اقتصاد کلان به‌اندازه 29/1 واحد و تحریم‌های اقتصادی نیز به‌اندازه 53/0 واحد امنیت اقتصادی را کاهش می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
امنیت اقتصادی
نااطمینانی اقتصاد کلان
تحریم‌های اقتصادی
رویکرد حداقل مربعات کاملاً اصلاح شده
اقتصاد ایران

موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Macroeconomic Uncertainty and Economic Sanctions on Iran's Economic Security: An FMOLS Approach and Composite Indicators

نویسندگان English

Zanko Ghorbani 1
Fateh Habibi 2
zana mozaffari 3
1 PhD student in Economics, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2 Associate Professor of Department of Economic Sciences, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
3 Assistant Professor of Department of Economics, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
چکیده English

Economic sanctions have always been a powerful tool for exerting political and economic pressure on a country, with the primary goal of causing economic disruption. Sanctions, alongside economic risk and uncertainty, can severely affect and endanger the economic security of the target country. In this regard, the present study, using the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) approach, seeks to answer the question of how macroeconomic uncertainty, alongside economic sanctions, has affected Iran's economic security during the years 1990-2021. The macroeconomic uncertainty index is estimated from seven groups of the most important macroeconomic variables, and economic sanctions are a quantified index estimated using fuzzy logic. The results of the study indicate that macroeconomic uncertainty, economic sanctions, political risk, and population growth rate have a significant negative impact on economic security and lead to its reduction. Furthermore, human capital and the degree of trade openness have a significant positive effect on the economic security index and lead to its increase over time. Additionally, macroeconomic uncertainty reduces economic security by 1.29 units, and economic sanctions reduce it by 0.53 units.

کلیدواژه‌ها English

Economic Security
Macroeconomic Uncertainty
Economic Sanctions
FMOLS
Iran's economy
اشرف گنجویی، رضا، ایرانمنش، سعید و اعتصامی، رضا. (1403). تأثیر تحریم‌های اقتصادی بر حجم تجارت ایران با تأکید برکد بین‌المللی کالا. اقتصاد و الگوسازی، 15(1), 1-46. doi: 10. 8308/jem.2024.236151.1928
تقدسی نژاد، عباس، سیف، الله مراد. (1394). تأثیر تحریم خرید نفت ایران بر امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران. مدیریت و پژوهش‌های دفاعی, 13(76).
حقیقت، جعفر و اکبر موسوی، سید صالح. (1401). اقتصاد سنجی کاربردی پیشرفته، چاپ ،2 تهران: انتشارات نور علم.
رجبی، مصطفی، تاج‌الدین، نسیبه. (1395). تحلیل تأثیر نااطمینانی اقتصاد کلان بر سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی در ایران طی سال‌های 1390-1359.‎
رسولی، کریم، فرزین وش، اسد اله. (1394). تبیین رابطه بین آزادی و امنیت اقتصادی با تشکیل سرمایه: شواهدی از کشورهای نوظهور و درحال‌توسعه. مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 4(14)، 245-263.
شمسی، جواد، جعفری، علی‌اکبر. (1398).تاثیر اقتصاد مقاومتی بر روند امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران مطالعات سیاسی. 45(12). 165-192.
صادقی عمرو آبادی، بهروز . (1399). تحلیل ارتباط علی بین ثبات اقتصادی و امنیت اقتصادی در ایران. فصلنامه علمی «اقتصاد ایران و امنیت اقتصادی», 1(1), 119-148.
عزتی، مرتضی، مظفری، زانا، علیلو، خاطره. (1397). اثر ساختار سنی جمعیت بر امنیت اقتصادی ایران. پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار) , 19(2), 125-159.‎
عزیزی، وحید، جواهری، بختیار و حبیبی، فاتح . (1403). تأثیر تحریم‌های اقتصادی و بلایای طبیعی بر درآمد سرانه ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران, 29(99). 194-242. doi: 10.22054/ijer.2024.79711.1279
علی مرادی افشار پروین، عزیزی وحید، فاتحی سمیه. بررسی تأثیر بلایای طبیعی بر امنیت انرژی در ایران. پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار). ۱۴۰۳; ۲۴ (۳):۳۱-۶۰.
علی مرادی افشار، پروین، منوچهری، صلاح‌الدین، امانی، رامین. (1402). نااطمینانی اقتصاد کلان، ریسک سیاسی و نوسانات بازار ارز در ایران. نظریه های کاربردی اقتصاد. 10 (3)، 67 – 102.
علی یاری، فرشاد، سیف، اله مراد و کمالی، روزبه . (1401). مقاله پژوهشی: نقش ثبات و امنیت اقتصادی در الگوی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات دفاعی استراتژیک, 20(87), 55-80.
قربانی، زانکو، امانی، رامین و جواهری، بختیار . (1404). بررسی اثر هزینه‌های دولت و تحریم‌های اقتصادی بر ریسک امنیت انرژی در ایران. مجلس و اقتصاد،3 (بهار). doi: 10. 2034/mec.2025.17638.1094
قربانی، زانکو، علی مرادی افشار، پروین و فقه مجیدی، علی . (1403). تأثیر نااطمینانی اقتصاد کلان بر امنیت غذایی در ایران با استفاده از رهیافت خودرگرسیون برداری ساختاری (SVAR). سیاست‌ها و تحقیقات اقتصادی. 3(4)، doi: 10.22034/jepr.2025.142244.1178
لوتادی، داریو، پسران، محمد هاشم. (1400). اثرگذاری تحریم‌ها بر اقتصاد ایران با استفاده از پوشش‌های روزنامه‌ای. مرکز پژوهش‌های اتاق ایران.
مظفری، زانا و جواهری، بختیار . (1400). برآورد سرمایه انسانی در ایران با استفاده از منطق فازی. پژوهش‌های اقتصادی ایران، 26(89), 63-93. doi: 10.22054/ijer.2021.60280.964
موسوی زنوز، موسی. (1393). رابطة امنیت ملی و تجارت بین‌الملل مطالعة موردی، امنیت اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در پرتو تجارت بین‌الملل. مطالعات راهبردی سیاست‌گذاری عمومی، 5 (14)، 109-14.
مؤمنی، سید مجید، نوفرستی، محمد. (1400). نااطمینانی اقتصادی و تأثیر آن در هزینه‌های مصرف و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در اقتصاد ایران.
نوفرستی، محمد، سزاوار، محمدرضا. (1400). ساخت شاخصی با تواتر ماهانه برای تحریم‌ها علیه ایران. فصلنامه علمی‌پژوهشی راهبرد اقتصادی، 10(38), 565-593.
Auerbach, A. J., & Gorodnichenko, Y. (2011). Fiscal multipliers in recession and expansion (No. w17447). Cambridge, MA: National Bureau of Economic Research.
Ball, L., Cecchetti, S. G., & Gordon, R. J. (1990). Inflation and uncertainty at short and long horizons. Brookings Papers on Economic Activity, 1990(1), 215-254.
Barber, B. B. (2020). Japan's relations with Muslim Asia. Springer International Publishing.
Belyaev, I. I., Larionov, A. V., & Sil’vestrov, S. N. (2021). Assessment of the state of economic security in Russia using the example of the unemployment rate indicator: Fractal analysis method. Studies on Russian Economic Development, 32(2), 141-146.
Berger, T., Grabert, S., & Kempa, B. (2017). Global macroeconomic uncertainty. Journal of Macroeconomics, 53, 42-56.
Blanchard, O., Leandro, A., & Zettelmeyer, J. (2021). Redesigning EU fiscal rules: From rules to standards. Economic Policy, 36(106), 195-236.
Chai, C. L., Ueland, K., & Phiri, T. (2018). The use of human capital and limitations of social capital in advancing economic security among immigrant women living in central Alberta, Canada. Social Sciences, 7(11), 220.
Coibion, O., Georgarakos, D., Gorodnichenko, Y., Kenny, G., & Weber, M. (2024). The effect of macroeconomic uncertainty on household spending. American Economic Review, 114(3), 645-677.
Cukierman, A., & Meltzer, A. H. (1986). A theory of ambiguity, credibility, and inflation under discretion and asymmetric information. Econometrica: journal of the econometric society, 1099-1128
Davidson, P. (1991). Is probability theory relevant for uncertainty? A post Keynesian perspective. Journal of Economic Perspectives, 5(1), 129-143.
Filipenko, A., Bazhenova, O., & Stakanov, R. (2020). Economic sanctions: theory, policy, mechanisms. Baltic Journal of Economic Studies, 6(2), 69-80.
Frank, J. (2017). The empirical consequences of trade sanctions for directly and indirectly affected countries (No. 174). FIW Working paper.
Gómez‐Mejía, L. R., Sanchez‐Bueno, M. J., Miroshnychenko, I., Wiseman, R. M., Muñoz‐Bullón, F., & De Massis, A. (2024). Family control, political risk and employment security: A cross‐national study. Journal of Management Studies, 61(6), 2338-2372.
Gryshova, I., Kyzym, M., Hubarieva, I., Khaustova, V., Livinskyi, A., & Koroshenko, M. (2020). Assessment of the EU and Ukraine economic security and its influence on their sustainable economic development. Sustainability, 12(18), 7692.
Henisz, W. J., Mansfield, E. D., & Von Glinow, M. A. (2010). Conflict, security, and political risk: International business in challenging times. Journal of International Business Studies, 41(5), 759-764.
https://amar.org.ir/
https://cbi.ir/
https://www.doingbusiness.org/en/about-us.
Hufbauer, G., Schott, J., Elliott, K., & Oegg, B. (2007). Economic sanctions reconsidered. Washington, DC. Peterson Institute for International Economics.
Iranmanesh, S., Salehi, N., & abdolmajid Jalaee, S. (2021). Using the fuzzy logic approach to extract the index of economic sanctions in the Islamic Republic of Iran. MethodsX, 8, 101301. Doi: 10.1016/j.mex.2021.101301
Jurado, K., Ludvigson, S. C., & Ng, S. (2015). Measuring uncertainty. American Economic Review, 105(3), 1177-1216.
Karpunina, E. K., Galieva, G. F., Andryiashka, M. V., Vorobyeva, A. V., & Bakulin, O. V. (2021). Country risk assessment as a tool for improving the quality of state economic security management (on the example of Germany). Calitatea, 22(183), 136-142.
Khan, M. M., & Akbar, M. I. (2013). The impact of political risk on foreign direct investment.
Lee, S. H., Mason, A., & Park, D. (2011). Why does population aging matter so much for Asia? Population aging, economic growth, and economic security in Asia (No. 284). ADB Economics Working Paper Series.
Lobonț, O. R., Vătavu, S., Nicolescu, A. C., Trip, A., & Costea, F. (2025). Climate change, economic security, and macroeconomic stability: Insights from the EU. In BIO Web of Conferences (Vol. 155, p. 06001). EDP Sciences.
Osadchaya, G. I., Vartanova, M. L., Kiseleva, E. E., & Seleznev, I. A. (2022). Assessment of the financial and economic security level of the EAEU member states in the context of growing macroeconomic uncertainty. Universal Journal of Accounting and Finance, 10(1), 17.
Ozerova, M. G., & Sharopatova, A. V. (2021, September). Financial risks and their impact on the economic security of agricultural enterprises. In IOP Conference Series: Earth and Environmental Science (Vol. 839, No. 2, p. 022090). IOP Publishing.
Qiao, Y., Keren, N., & Mannan, M. S. (2009). Utilization of accident databases and fuzzy sets to estimate frequency of HazMat transport accidents. Journal of hazardous materials, 167(1-3), 374-382.
Rickards, J. G. (2009). Economic security and national security: interaction and synthesis. Strategic Studies Quarterly, 3(3), 8-49.
Ronis, S. R. (2011). Economic Security Neglected Dimension of National Security?. Smashbooks
Sohn, Y. (2019). South Korea under the United States–China rivalry: dynamics of the economic-security nexus in trade policymaking. The Pacific Review, 32(6), 1019-1040.
Sun, Y., Dong, Y., Chen, X., & Song, M. (2023). Dynamic evaluation of ecological and economic security: Analysis of China. Journal of Cleaner Production, 387, 135922.
Tashkini, A. (2006). Applied Econometrics with the Microfit. Tehran: Tehran
Taylor, A. E. (1925). Economic Sanctions and International Security. U. Pa. L. Rev., 74, 155.
Zolkover, A., & Kamenova, D. (2023). Macroeconomic analysis of a country’s development: security aspect. Smart economy, entrepreneurship and security, 1 (1), 53-64.

  • تاریخ دریافت 20 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 22 شهریور 1404