پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The effect of targeted subsidies on income inequality in Chaharmahal and Bakhtiari province اثر هدفمندی یارانه ها بر نابرابری درآمد در استان چهارمحال و بختیاری 1 30 10789 10.30465/ce.2026.52102.2043 FA ارسلان باقری پبدنی کارشناس ارشد اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران مجید مداح استادگروه اقتصاد، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0000-0003-2697-9547 محبوبه فراهتی دانشیار گروه اقتصاد، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران Journal Article 2025 05 30 This study, using a regression-based analysis of variance (ANOVA) model, examines income inequality in the urban and rural areas of Chaharmahal and Bakhtiari Province over the period 1984–2021 and evaluates the impact of the Targeted Subsidies Policy on inequality levels. The findings obtained from model estimation indicate that income inequality in the province’s urban areas is lower than the average level of inequality observed in urban areas nationwide. Likewise, income inequality in the province’s rural areas is also lower than that of rural areas at the national level. Furthermore, based on the results of the analysis of variance (ANOVA), income inequality in the rural areas of the province is significantly higher than in the urban areas. In addition, the findings of the study indicate that the implementation of the targeted subsidy policy has led to a reduction in income inequality in both the urban and rural sectors of Chaharmahal and Bakhtiari Province. However, it should be emphasized that this reduction in inequality has not necessarily been accompanied by improvements in welfare or an enhancement of the standard of living in the province. این پژوهش با به‌کارگیری الگوی تحلیل واریانس مبتنی بر رگرسیون، وضعیت نابرابری درآمد در مناطق شهری و روستایی استان چهارمحال‌ و بختیاری را در بازه زمانی ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۰ بررسی و اثر سیاست هدفمندی یارانه‌ها را بر آن مورد ارزیابی قرار می‌دهد. یافته‌های حاصل از الگوی تحلیل واریانس نشان می‌دهد میزان نابرابری درآمد در مناطق شهری استان کمتر از متوسط نابرابری در مناطق شهری کشور است. همچنین نابرابری درآمد در مناطق روستایی استان نیز از نابرابری مناطق روستایی کل کشور پایین‌تر است. همچنین بر اساس نتایج الگوی تحلیل واریانس، نابرابری درآمدی در مناطق روستایی استان به‌طور معناداری بیشتر از مناطق شهری آن است. علاوه بر این، طبق نتایج تحقیق، اجرای سیاست هدفمندی یارانه‌ها موجب کاهش نابرابری درآمد در هر دو بخش شهری و روستایی استان چهارمحال‌وبختیاری شده است. با این حال، لازم به تأکید است که این کاهش نابرابری الزاماً با بهبود رفاه یا ارتقای استاندارد زندگی در استان همراه نبوده است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10789_a4a1108bbcc329a70efa93d7bf060914.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The effect of JCPOA agreement on Iran's oil market in the oil markets network تأثیر توافق‌ برجام بر بازار نفت ایران در شبکه بازارهای نفت 31 57 10077 10.30465/ce.2025.41653.1797 FA سمانه باقری دکترای اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد 0000-0002-7233-112x Journal Article 2022 06 12 This research examines the JCPOA agreement on Iran's oil market in the network of oil markets for the time period of 1991/11 to 2019/2 using Diblad Yilmaz's spillover index and complex network theory.The time period of this research was divided into three time periods before JCPOA, JCPOA and after withdrawal from JCPOA. In all three periods, the Iranian oil market is the transmitter of turbulence in the oil markets.During the implementation of JCPOA, the Iranian oil market sent more turbulence to other oil markets. which shows the increase in the turbulence of the Iranian oil market during the implementation of the JCPOA and the increase in the influence of the Iranian oil market in the oil market network.During the implementation of the JCPOA, the transmission power of the turbulence of the Iranian oil market has increased. Oman's oil market, before the implementation of the JCPOA and after the withdrawal from the JCPOA, has been the most turbulent transmitter in the oil market network. During the implementation of the JCPOA, the Indonesian oil market has been the most sender of turbulence in the spillover network. بازار نفت، بیش‌ترین تأمین‌کننده بودجه کشور ایران و از مهم‌ترین بازارهای بین‌المللی است. تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، سبب تأثیر بر بازار فروش نفت ایران شده است، پس پژوهش در این زمینه ضرورت می‌یابد. این پژوهش برای نخستین‌بار به بررسی توافق‌ برجام بر بازار نفت ایران در شبکه بازارهای نفت برای دوره زمانی 11/1991 تا 2/2019 با استفاده از شاخص سرریز دیبلد ییلماز و تئوری شبکه پیچیده می‌پردازد. دوره زمانی این پژوهش، به سه دوره زمانی قبل از برجام، برجام و پس از خروج از برجام تقسیم شد. در هر سه دوره، بازار نفت ایران، فرستنده تلاطم در بازارهای نفت است. در زمان اجرای برجام بازار نفت ایران، فرستنده تلاطم بیش‌تری به بازارهای نفت دیگر بود که نشان‌‌ دهنده افزایش سرریز تلاطم بازار نفت ایران در زمان اجرای برجام و افزایش تأثیرگذاری بازار نفت ایران، در شبکه بازارهای نفت است. در زمان اجرای برجام، قدرت انتقال تلاطم بازار نفت ایران افزایش داشته است. بازار نفت عمان، قبل از اجرای برجام و بعد از خروج از برجام بیش‌ترین فرستنده تلاطم در شبکه بازارهای نفت بوده است. در زمان اجرای برجام، بازار نفت اندونزی، بیش‌ترین فرستنده تلاطم در شبکه سرریز تلاطم بوده است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10077_70803c1acb1ee113c07ec6bddc4929bd.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The Impact of International Monetary Policy Spillovers on Bank Lending in Iran: NARDL Approach تاثیرسرریز بین المللی سیاست های پولی بر وام دهی بانک ها در ایران: رویکرد NARDL 59 96 10549 10.30465/ce.2025.51372.2019 FA نصرت بحرینی دکتری اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران بهزاد سلمانی استاد گروه علوم اقتصادی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران حسین اصغرپور استاد گروه علوم اقتصادی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2025 03 02 The purpose of this study is to investigate the impact of the international spillover of US monetary policies on bank lending in Iran from 1994-2019. In this study, the effects of American policies before and after the 2007-2008 financial crisis are analyzed separately. For this purpose, the autoregression model with Nonlinear Autoregressive Distributed Lag (NARDL) has been used. Based on the estimated results, an increase in negative US monetary policy shocks in the long run will reduce the lending rate in Iran, and in each period, 96% of the imbalances will be corrected and tend towards the long-run value. Based on the estimation results of the model, the positive shocks of the American monetary policy have not been significant. Also, other variables in the model, except for the variable of bank loans to total assets, are significant at the five percent level. Based on the results obtained and the influence of the lending rate in Iran on the monetary policies of the United States, it is recommended that the policymakers make the internal economic conditions more stable than the external conditions and secure the economy against external shocks with targeted policies. هدف مطالعه حاضر، بررسی تاثیر سرریز بین‌المللی سیاست‌های پولی ایالات متحده بر وام‌دهی بانک‌ها، در ایران طی دوره زمانی 2019-1994 است. در این مطالعه اثرات سیاست‌های پولی آمریکا قبل و بعد از بحران مالی 2008-2007 به تفکیک مورد بررسی قرار می‌گیرد. برای این منظور از مدل خود رگرسیون با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL) استفاده شده است. بر اساس نتایج برآورد شده، افزایش در شوکهای منفی سیاست پولی آمریکا در بلندمدت، نرخ وام دهی در ایران را کاهش خواهد داد و در هر دوره، 96 درصد از عدم تعادل‌ها اصلاح شده و به سمت مقدار بلندمدت میل می‌کند. بر اساس نتایج تخمین مدل، شوک‌های مثبت سیاست پولی آمریکا معنادار نبوده است. همچنین سایر متغیرهای مدل به استثنای متغیر وام‌های بانکی به کل دارایی‌ها در سطح پنج درصد معنادار می-باشند. بر اساس نتایج بدست آمده و تاثیرپذیری نرخ وام دهی در کشور ایران از سیاستهای پولی ایالات متحده، توصیه می‌شود سیاستگذاران با سیاست‌گذاری‌های هدفمند، وابستگی اقتصاد داخلی را نسبت به شرایط بیرونی کمتر کرده و اقتصاد را نسبت به شوک‌های خارجی ایمن کنند.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10549_752eaf975d0a06d11f32a62f37e2101a.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Green Political Economy and Energy Governance: Examining the Role of Institutional Congruence in Environmental Policy Making in Iran حکمرانی انرژی و اقتصاد سیاسی سبز: بررسی نقش تناسب نهادی در سیاست‌گذاری زیست‌محیطی در ایران 97 138 10548 10.30465/ce.2025.51474.2026 FA علیرضا رعنائی دکتری اقتصاد پولی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0008-2187-6550 روح اله شهنازی استاد گروه اقتصاد، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-1219-7384 سیدعقیل حسینی استادیار، گروه اقتصاد، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0001-8666-3208 Journal Article 2025 03 20 The environmental crisis has emerged as one of the main challenges confronting both advanced and developing economies. Addressing this challenge and discovering a solution necessitates a profound rethinking of macroeconomic policy and institutional mechanisms. The present study has examined the implications of central bank independence and government regulation on energy governance and environmental policy in Iran, using green political economy and the principal-agent model. Furthermore, the concept of Institutional Congruence is introduced as a measure of congruity between the government and the central bank in environmental policy. Given adequate Institutional Congruence, the government and central bank can implement coordinated and consistent policies in responding to climate change and enhance energy governance. The findings show that the degree of Institutional Congruence has a significant effect on monetary and macroprudential policy in mitigating pollutant emissions, controlling inflationary fluctuations, managing the output gap, and supervising the financial leverage. Thus, the reformation of institutional structures and formulation of an efficient regulation mechanism are priority strategies in the transition to Iran’s sustainable and green economy. بحران زیست‌محیطی به یکی از چالش‌های اساسی اقتصادهای مدرن و درحال‌توسعه تبدیل شده است و مقابله با آن مستلزم بازنگری در سیاست‌های کلان اقتصادی و سازوکارهای نهادی است. با وجود گسترش ادبیات اقتصاد سیاسی سبز، همچنان رابطۀ میان استقلال بانک مرکزی، تنظیم‌گری دولتی و پایداری زیست‌محیطی در کشورهایی با ساختار نهادی خاص، از جمله ایران، به‌درستی تحلیل نشده است. این پژوهش با تلفیق چارچوب اقتصاد سیاسی سبز و مدل کارفرما-کارگزار، و با افزودن شاخص «تناسب نهادی» به‌عنوان سنجه‌ای از هم‌راستایی دولت و بانک مرکزی، تأثیر ساختار نهادی بر حکمرانی انرژی و سیاست‌های زیست‌محیطی در ایران را بررسی می‌کند. در شرایط وجود تناسب نهادی مناسب، دولت و بانک مرکزی می‌توانند سیاست‌های هماهنگ و هم‌جهتی را در راستای مقابله با تغییرات اقلیمی و بهبود حکمرانی انرژی اتخاذ کنند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سطح تناسب نهادی تأثیر قابل‌توجهی بر کارآمدی سیاست‌های پولی و احتیاطی کلان در کاهش انتشار آلاینده‌ها، کنترل نوسانات تورمی، مدیریت شکاف تولید و اهرم مالی دارد. بنابراین، اصلاح ساختارهای نهادی و تدوین سازوکارهای تنظیم‌گری کارآمد، و ایجاد یک تناسب نهادی بهینه میان دولت و بانک مرکزی پیش‌شرط گذار به اقتصاد سبز در ایران است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10548_722a7c7bd524abea0323c6ee7e2f8dcf.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Analysis of the Effect of Economic Corruption on Inflation in Selected Developing Countries: An Approach Based on Transmission Paths in Institutional Economics تحلیل اثر فساد اقتصادی بر تورم در کشورهای در حال توسعه منتخب: رویکردی مبتنی بر راه‌های انتقال در اقتصاد نهادی 139 158 10778 10.30465/ce.2026.47131.1932 FA سیدمحسن عظیمی دخت شورکی استادیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه میبد، یزد، ایران 0000-0003-3502-9375 Journal Article 2024 11 04 Abstract Economic corruption, as an obstacle to the economic stability of developing countries, affects economic indicators, which is essential for policymaking. This study, using the principles of institutional economics to explain the channels of influence, has examined the effect of economic corruption on inflation in 10 developing countries. Using the panel data method and using the principles of institutional economics to explain the transmission paths of the effect, it has been investigated. The results showed that reducing corruption (increasing CPI) significantly reduces inflation. Real money growth was the strongest factor in increasing inflation, while economic growth and trade openness had a decreasing effect on inflation. Other estimation results have shown that the exchange rate also has a positive but small effect. These findings emphasize the need to strengthen appropriate institutional structures, control money growth, and expand trade to reduce inflation, especially in the countries under study.Result is based on other researches. چکیده فساد اقتصادی به‌عنوان مانعی برای ثبات اقتصادی کشورهای درحال توسعه، شاخص های اقتصادی را تحت تاثیر خود قرار می دهد که بررسی آن برای سیاست‌گذاری ضروری است. این مطالعه با بهره‌گیری از مبانی اقتصاد نهادی برای تبیین کانال‌های اثرگذاری، تأثیر فساد اقتصادی بر تورم را در ۱۰ کشور در حال توسعه بررسی کرده است. با استفاده از روش داده‌های پانل و با بهره‌گیری از مبانی اقتصاد نهادی برای تبیین راه‌های انتقال اثر، بررسی شده است. نتایج نشان داد که کاهش فساد (افزایشCPI) به‌طور معناداری تورم را کاهش می‌دهد. رشد پول حقیقی قوی‌ترین عامل افزایش تورم بود، در حالی که رشد اقتصادی و باز بودن تجارت اثر کاهشی بر تورم داشتند. سایر نتایج برآورد نشان داده اند که نرخ ارز نیز اثر مثبت اما کوچکی دارد. این یافته‌ها بر ضرورت تقویت ساختارهای نهادی مناسب، کنترل رشد پول، و توسعه تجارت برای کاهش تورم، به‌ویژه در کشورهای مورد مطالعه، تأکید دارند.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10778_32e54441e6382a7fbacbbbaf3c450059.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The Impact of Macroeconomic Uncertainty and Economic Sanctions on Iran's Economic Security: An FMOLS Approach and Composite Indicators تأثیر نااطمینانی اقتصاد کلان و تحریم‌های اقتصادی بر امنیت اقتصادی ایران: رویکرد FMOLS و شاخص‌های ترکیبی 159 202 10761 10.30465/ce.2026.51611.2029 FA زانکو قربانی دانشجوی دکتری اقتصاد، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران 0009-0004-0301-0519 فاتح حبیبی دانشیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران 0000-0001-7204-2566 زانا مظفری استادیار گروه علوم اقتصادی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران Journal Article 2025 04 09 Economic sanctions have always been a powerful tool for exerting political and economic pressure on a country, with the primary goal of causing economic disruption. Sanctions, alongside economic risk and uncertainty, can severely affect and endanger the economic security of the target country. In this regard, the present study, using the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) approach, seeks to answer the question of how macroeconomic uncertainty, alongside economic sanctions, has affected Iran's economic security during the years 1990-2021. The macroeconomic uncertainty index is estimated from seven groups of the most important macroeconomic variables, and economic sanctions are a quantified index estimated using fuzzy logic. The results of the study indicate that macroeconomic uncertainty, economic sanctions, political risk, and population growth rate have a significant negative impact on economic security and lead to its reduction. Furthermore, human capital and the degree of trade openness have a significant positive effect on the economic security index and lead to its increase over time. Additionally, macroeconomic uncertainty reduces economic security by 1.29 units, and economic sanctions reduce it by 0.53 units. تحریم‌های اقتصادی همواره ابزاری قدرتمند برای اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی بر یک کشور محسوب می‌شوند که هدف اصلی آن نابسامانی اقتصادی است. تحریم‌ها در کنار ریسک و نااطمینانی اقتصادی می‌تواند امنیت اقتصادی کشور هدف را به‌شدت تحت‌تأثیر قرار داده و به خطر بیندازد. در این راستا، مطالعه حاضر با استفاده از رویکرد حداقل مربعات کاملاً اصلاح شده (FMOLS) به دنبال پاسخ به این سؤال است که نااطمینانی اقتصاد کلان در کنار تحریم‌های اقتصادی طی سال‌های 1369 تا 1400 چگونه بر امنیت اقتصادی کشور ایران اثرگذار هستند. شاخص نااطمینانی اقتصاد کلان از هفت گروه از مهم‌ترین متغیرهای اقتصاد کلان برآورد شده و تحریم‌های اقتصادی نیز یک شاخص کمی‌سازی شده و برآورد شده با منطق فازی است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که نااطمینانی اقتصاد کلان، تحریم‌های اقتصادی، ریسک سیاسی و نرخ رشد جمعیت بر امنیت اقتصادی تأثیر منفی و معنی‌دار دارند و به کاهش آن منجر می‌شوند. همچنین، سرمایه انسانی و درجه باز بودن تجاری اثر مثبت و معنی‌دار بر شاخص امنیت اقتصادی دارند و در طول زمان به افزایش آن منجر می‌شوند. علاوه بر این، نااطمینانی اقتصاد کلان به‌اندازه 29/1 واحد و تحریم‌های اقتصادی نیز به‌اندازه 53/0 واحد امنیت اقتصادی را کاهش می‌دهند.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10761_44c74289986156fe463934320cf9444e.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The Interrelationships between Fiscal Policy Shocks, Financial System Stability, and Development پیوندهای تعاملی میان نوسان سیاست مالی، تعمیق مالی و نوسان آن 203 231 10478 10.30465/ce.2025.51531.2027 FA حمید لعل خضری استادیار اقتصاد، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران ملیحه اشنا دانشیار اقتصاد، گروه حسابداری، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران 0000-0002-7376-2984 صالح طاهری بازخانه استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0002-3160-8890 Journal Article 2025 03 27 Changes in fiscal policies can lead to fluctuations in economic and financial indicators.In this context, examining the dynamic relationship between fiscal policy volatility,financial deepening,and its instability is particularly important for developing economies like Iran. Understanding the dynamics of this relationship and their mutual impacts is crucial for policymakers to make informed decisions and steer the economy toward stability.This study employs the Time-Varying Parameter Vector Autoregression (TVP-VAR)econometric method, focusing on Iran's economy, to analyze the dynamic relationship between fiscal policy volatility,financial deepening, and its instability during the period 1973–2021. The findings indicate that financial deepening, especially in the mid-2010s,can exacerbate financial sector instability and fiscal policy volatility.Conversely, fiscal policy volatility,notably in the mid-1990s and 2010s, hinders financial deepening. Additionally, the results reveal a bidirectional relationship between fiscal policy volatility and the instability of financial deepening, particularly during the periods1976–1986and the 2010s.Therefore,adopting predictable and stable fiscal policies can prevent the intensification of instabilities in the financial deepening process and create a conducive environment for the healthy and sustainable development of Iran's financial sector. This study, by providing empirical evidence and utilizing the TVP-VAR method,contributes to a better understanding of the complexities of policymaking in the realm of fiscal policy and financial development تغییرات در سیاست‌های مالی،ممکن است به تغییرات شاخص‌های اقتصادی و مالی منجر شود.در این راستا، بررسی رابطه پویا بین نوسانات سیاست مالی،تعمیق مالی و بی‌ثباتی آن،به‌ویژه در اقتصادهای در حال توسعه مانند ایران،از اهمیت بالایی برخوردار است.درک پویایی‌های این ارتباط و چگونگی تأثیر متقابل آن‌ها بر یکدیگر،برای سیاست‌گذاران در جهت اتخاذ تصمیمات مناسب و هدایت اقتصاد به سوی ثبات نقش بسزایی دارد.این مطالعه با بهره‌گیری از روش اقتصادسنجی TVP-VARوتمرکز بر اقتصاد ایران،به واکاوی ارتباط پویا میان نوسان سیاست مالی،تعمیق مالی و بی‌ثباتی آن طی دوره 1400 - 1352می‌پرداز.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تعمیق مالی،به‌ویژه در اواسط دهه‌۱۳۹۰،می‌تواند به بی‌ثباتی بیشتر بخش مالی و نوسانات سیاست‌های مالی دامن بزند.از سوی دیگر، نوسانات سیاست مالی،به‌طور مشخص در اواسط دهه‌۱۳۷۰و دهه‌۱۳۹۰،مانع از تعمیق مالی می‌شود.همچنین، یافته‌ها حاکی از یک رابطه‌دو سویه میان نوسان سیاست مالی و بی‌ثباتی تعمیق مالی به‌ویژه در دوره‌های ۱۳۵۵-۱۳۶۵ و دهه‌ی ۱۳۹۰ است. بر این اساس،اتخاذسیاست‌های مالی پیش‌بینی‌پذیر و باثبات،از تشدید بی‌ثباتی‌های فرآیند تعمیق مالی جلوگیری کرده و زمینه‌مناسب را برای توسعه‌سالم و پایدار بخش مالی در اقتصاد ایران فراهم می‌کند.این مطالعه با ارائه شواهدی تجربی و با استفاده از روش خودرگرسیون برداری باپارامترهای زمانی پویا،به درک بهتر از پیچیدگی‌های سیاست‌گذاری در حوزه‌سیاست مالی و توسعه مالی کمک می‌کند.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10478_5301386c592331424197d34172de723a.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Regional Unemployment Disparities in Iran: Analysis of Factors and Policy Solutions Using Panel Data and the Generalized Method of Moments (GMM) نابرابری منطقه‌ای بیکاری در ایران: تحلیل عوامل و راهکارهای سیاستی با داده‌های تابلویی و روش گشتاورهای تعمیم‌یافته 233 271 10762 10.30465/ce.2026.51977.2037 FA محمدعلی مقصودپور استادیار بخش اقتصاد، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران 0009-0007-3288-0400 عبدالمبین سقاری دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران Journal Article 2025 05 23 This study employs panel data for 31 provinces of Iran from 2011 to 2021, utilizing the Generalized Method of Moments (GMM) to analyze regional disparities in unemployment rates across Iranian provinces and identify the factors influencing these disparities. The findings reveal that inequality in infrastructure expenditure and industrial distribution has a significant positive impact on regional unemployment disparities. Additionally, income inequality also exerts a significant positive effect on unemployment disparities. Furthermore, a nonlinear relationship between industrial distribution inequality and unemployment rates is observed, where increasing industrial inequality initially raises unemployment disparities, but after reaching a certain threshold, this effect reverses, leading to a reduction in unemployment disparities. On the other hand, inequality in infrastructure expenditure exhibits an inverse U-shaped nonlinear relationship, although this effect is not statistically significant. The results of this study underscore the importance of more equitable resource distribution, infrastructure development in deprived regions, encouraging investment in less developed areas, and improving access to education and skill development to reduce unemployment disparities. Moreover, the design and implementation of integrated regional development policies, along with continuous monitoring of the impact of these policies on reducing unemployment disparities, are essential. این مطالعه با استفاده از داده‌های تابلویی استان‌های ایران از سال 1390 تا 1400 و روش گشتاورهای تعمیم‌یافته (GMM)، به تحلیل نابرابری منطقه‌ای نرخ بیکاری در استان‌های ایران و شناسایی عوامل مؤثر بر آن پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که نابرابری در بودجه عمرانی، نابرابری در توزیع درآمد و نابرابری در توزیع صنایع بین استان‌ها اثر مثبت و معناداری بر نابرابری نرخ بیکاری بین مناطق دارد. علاوه بر این، رابطه غیرخطی بین نابرابری در توزیع صنایع و نرخ بیکاری مشاهده شده است، به‌طوری که افزایش نابرابری در توزیع صنایع ابتدا باعث افزایش نابرابری نرخ بیکاری می‌شود، اما پس از رسیدن به یک نقطه خاص، این اثر معکوس شده و منجر به کاهش نابرابری نرخ بیکاری می‌گردد. از سوی دیگر، نابرابری در بودجه عمرانی با یک رابطه غیرخطی (U شکل معکوس) همراه است، اما این اثر از نظر آماری معنادار نیست. نتایج این مطالعه بر اهمیت توزیع عادلانه‌تر منابع، توسعه زیرساخت‌ها در مناطق محروم، تشویق سرمایه‌گذاری در مناطق کمتر توسعه‌یافته و بهبود دسترسی به آموزش و مهارت‌آموزی 233برای کاهش نابرابری نرخ بیکاری تأکید می‌کند. همچنین، طراحی و اجرای سیاست‌های توسعه منطقه‌ای یکپارچه و پایش مستمر تأثیر سیاست‌ها بر کاهش نابرابری نرخ بیکاری بین مناطق ضروری است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10762_085ebbec4e5bc8d8f79481dbf896267a.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Evaluating the Decomposed Productivity Growth Rate in the Iranian Automotive Industry with Emphasis on Technical Efficiency and Scale: A Frontier Approach ارزیابی نرخ رشد بهره وری تجزیه‌پذیر در صنعت خودرو ایران با تأکید بر کارایی فنی و مقیاس: رویکرد مرزی 273 305 10554 10.30465/ce.2025.51293.2016 FA نادیا میرزابابازاده استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران سمانه نورانی آزاد استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0001-8028-8611 فرهاد خدادادکاشی استاد گروه اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 02 21 The rate of productivity growth and the optimal level of efficiency are key determinants of firms’ market share sustainability in the economy, particularly in international trade. The Iranian automobile industry, however, has suffered from low productivity growth and weak efficiency performance over the past decades, largely due to state ownership and government-led management. This study evaluates productivity growth in the Iranian automobile industry, with a focus on technological progress and scale efficiency. To achieve this, we employ decomposable frontier production functions using the Kumbhakar and Lovell model, applied to four-digit ISIC data from 2002–2020. The findings reveal that technological progress, with a value of 0.017, accounted for the largest contribution to total factor productivity growth, while scale efficiency, with a value of -0.042, exerted a negative effect. Moreover, the negligible contribution of technical efficiency (0.006) suggests that although production structures have partially relied on technological advancement, managerial efficiency and scale optimization remain significant challenges. In addition, government-imposed pricing policies have reduced firms’ incentives to improve efficiency and productivity growth. Accordingly, the study recommends reforming the pricing system and establishing a transparent, competitive framework to strengthen firms’ motivation for productivity enhancement نرخ رشدبهره‌وری و سطح بهینه کارایی یکی از دلایل ماندگاری سهم بازار شرکت‌ها در اقتصاد و بویژه در تجارت بین‌الملل است. صنعت خودرو ایران بدلائل محتلف به‌ویژه مالکیت یا مدیریت دولتی درچند دهه اخیر از نرخ رشد بهره‌وری و مولفه‌های کارایی مطلوب برخوردار نبوده است. در این مقاله نرخ رشد بهره‌وری، پیشرفت فنی و کارایی مقیاس در صنعت خودروی ایران ارزیابی میشود. برای تحقق این هدف بااستفاده از داده‌های کدهای چهاررقمی (ISIC) صنعت خودرو در دوره زمانی 1381-1399، تابع تولید مرزی تجزیه‌پذیر کامبوکار و لاول برازش می‌شود. یافتههای پژوهش بیانگر آن است که در صنعت خودروسازی ایران پیشرفت فنی با مقدار 017/0 بیشترین سهم را در نرخ رشد بهره‌وری عوامل تولید داشته، درحالی‌که کارایی مقیاس به مقدار 042/0- از نرخ رشد بهره‌وری کاسته است؛ باستناد سهم ناچیز کارایی فنی با مقدار برابر 006/0 می‌توان اظهار داشت که اگرچه ساختار تولید تا حدی متکی بر تحول فناورانه بوده اما از لحاظ کارایی مدیریتی و مقیاس تولید با چالش‌هایی مواجه است. علاوه براین، اجرای سیاست‌های قیمت‌گذاری در این صنعت انگیزه خودروسازان را برای ارتقای کارایی و رشد بهره‌وری کاهش داده است؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود که با اصلاح نظام قیمت‌گذاری و ایجاد سازوکاری شفاف و رقابتی، انگیزه‌های ارتقاء بهره‌وری در بنگاه‌ها تقویت شود

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10554_d1419302db9c022ab1d48681b13d5f8b.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Revisiting Iran’s Inflation Mechanisms: Modified Structural Inflation and Monetary Dynamics بازخوانی مکانیسم‌های تورم در ایران: چارچوب تورم ساختاری اصلاح‌شده 347 385 10805 10.30465/ce.2026.53271.2074 FA سهیلا پروین استاد گروه اقتصاد نظری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0003-2652-5166 Journal Article 2025 11 01 In the 1990s Iran experienced inflation rates comparable to today, yet the economic and social consequences were far less severe. Unlike many episodes of global inflation that are expected to be transitory, inflation in Iran is prolonged, persistent, and not self correcting. Simple monetary contraction therefore tends to suppress output more than it restrains prices. Currency depreciation raises import costs and produces a price realignment that, in an import dependent economy, generates self reinforcing inflationary dynamics. This study first tests a modified structural inflation hypothesis—rooted in inelastic food supply and export price volatility—using quarterly data for 2000–2021, and then evaluates a monetary inflation hypothesis. Results show base money expansion remains inflationary, reflecting weak transmission from monetary policy to the real economy. Food price increases linked to price reforms act as the main structural transmission channel, while export price swings amplify inflation. When export demand is satisfied by diverting goods from the domestic market, monetary policy effectiveness becomes critical. Inflation inertia, which slows the response of inflation to policy actions, is the primary factor sustaining Iran’s inflationary trajectory. Sustainable disinflation requires targeted monetary tightening combined with structural agricultural reforms and exchange rate stabilization. در دهه‌هفتاد هم اقتصاد ایران نرخ‌های تورم مشابهی را تجربه‌کرد، اما آثار اقتصادی و اجتماعی آن این‌چنین نگران‌کننده نبود. تورم در ایران پدیده‌ای غیرگذرا، طولانی، با پایان باز است، که خود اصلاح‌شونده هم‌نیست. بنابراین یک انقباض‌پولی ساده نمی‌تواند به مهار تورم بینجامد، زیرا دراین شرایط تولید بیشتر از قیمت‌ها سرکوب می‌شود. سیاست کاهش ارزش پول ملی هم، با افزایش قیمت کالای وارداتی هم نوعی"همسویی مجدد قیمت" رابهمراه دارد. این مطالعه نخست، "فرضیه‌ی تورم "ساختاری اصلاح‌شده"که در دهه 60میلادی بر مبنای انعطاف‌ناپذیری عرضه‌ی محصولات غذایی و نوسانات صادرات مطرح گردید، بااستفاده از داده‌های1379- 1400با فرکانس فصلی و سپس فرضیه‌ی تورم پولی را بررسی‌کرده‌است. یافته‌ها نشان‌می‌دهد، گسترش پایه‌ی پولی، با توجه به‌ارتباط ضعیف سیاست‌های پولی با تحولات بخش‌حقیقی اقتصاد، همچنان تورم‌زا است. در تبیین تورم ساختاری، افزایش قیمت مواد غذایی به‌عنوان کانال اصلی انتقال تورم ناشی از اصلاحات قیمتی‌، نقش پیشران‌را دارد. نوسانات قیمت کالاهای‌صادراتی نیز به‌افسارگسیختگی تورم دامن می‌زند. هنگامی‌که تقاضای صادرات، از طریق جذب کالا از بازار داخلی‌پاسخ داده‌می‌شود، کارایی سیاست‌پولی نقش‌کلیدی در مهار‌تورم ساختاری پیدا می‌کند. اینرسی تورمی که باعث کُندی واکنش تورم به‌سیاستهامی‌شود،از مهم‌ترین درتداوم روندهای تورمی است. به این ترتیب مهار پایدار تورم در ایران مستلزم ترکیب سیاست پولی هم‌راستا با اصلاحات‌ساختاری و مدیریت بی‌ثباتی ارزی است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10805_48d23e87eb98cc2227b5a8c33fa00680.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The Iranian Disease Theory (A Misaligned Complex System and Hybrid Institutional Inertia under the Simultaneity of Stagflation, Institutional Inefficiency, and International Constraints) نظریه بیماری ایرانی (سیستم پیچیده ناسازگار و اینرسی ترکیبی نهادی در شرایط هم‌زمانی رکود تورمی، ناکارآمدی نهادی و محدودیت‌های بین‌المللی) 307 346 10915 10.30465/ce.2026.53064.2059 FA نبی امیدی دانشیار مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران. 0000-0001-6841-8743 Journal Article 2025 10 16 This study develops a new theoretical framework termed the “Iranian Disease,” a condition in which the simultaneity and mutually reinforcing interaction of three crises lead to the loss of macroeconomic programmability and the failure of conventional policymaking. Adopting a theoretical–explanatory approach, the research examines the mechanisms that generate and sustain this condition and proposes a multilayer conceptual model for exiting the cycle of institutional and economic dysfunction within a comparative international theoretical context. The study is grounded in explanatory theory-building using a qualitative–integrative methodology. The conceptual–explanatory analysis draws on an integrated framework combining New Institutional Economics, principal–agent theory, institutional complexity, and gradual institutional adaptation. The findings indicate that the “Iranian Disease” operates as a self-reinforcing cycle of institutional dysfunction in which international constraints function as a catalytic amplifier, activating mechanisms of maladaptive institutional adjustment. The outcome of these interactions is an inefficient equilibrium trap coupled with the inherent unpredictability of policy outcomes. In response, the study proposes a multilayer, conditional–hierarchical therapeutic model that conceptualizes crisis resolution as a sequential passage through the following stages: Reduction and removal of international constraints, Large-scale structural and institutional reforms in governance, Gradual exit from stagflation, and Sectorial restructuring and imbalance correction-ultimately restoring economic programmability. نظریه بیماری ایرانی این پژوهش با هدف ارائه نظریه‌ای جدید تحت " عنوان بیماری ایرانی " انجام شده است؛ پدیده‌ای که در آن هم‌زمانی و تعامل تقویت‌کننده سه بحران محدودیت‌های بین‌المللی، ناکارآمدی مزمن نهادهای حکمرانی و رکود تورمی عمیق، به ازدست‌رفتن قابلیت برنامه‌پذیری اقتصاد کلان و شکست سیاست‌گذاری متعارف می‌انجامد. این پژوهش با رویکردی نظری-تبیینی به بررسی سازوکارهای شکل‌گیری و استمرار این وضعیت می‌پردازد و مدلی مفهومی چندلایه برای خروج از چرخه ناکارآمدی نهادی و اقتصادی در چارچوب تطبیقی با نظریه‌های بین‌المللی، ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر از نوع نظریه‌پردازی تبیینی با رویکرد کیفی-تلفیقی است تحلیل مفهومی-تبیینی مبتنی بر تلفیق نظریات اقتصاد نهادی نو، کارگزار-اصیل، پیچیدگی نهادی و سازگاری تدریجی نهادهاست.یافته‌ها نشان می‌دهد «بیماری ایرانی» در قالب یک چرخه خودتقویت‌کننده ناکارآمدی نهادی عمل می‌کند که در آن محدودیت‌های بین‌المللی به‌عنوان کاتالیزور تشدیدکننده، سازوکارهای سازگاری معکوس را فعال می‌سازد. نتیجه این تعامل، ایجاد یک تله تعادل ناکارآمد و غیرقابل پیش‌بینی‌شدن نتایج سیاست‌ها است.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10915_28141c5d643609aa9279d7647d706018.pdf

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 Time-Varying Optimal Investment Portfolio and Risk Hedging: New Evidence from Currency, Stock, Gold Coin, and Housing Markets سبد بهینه سرمایه‌گذاری و پوشش ریسک متغیر در زمان: شواهدی جدید از بازارهای ارز، سهام، سکه طلا و مسکن 387 426 10854 10.30465/ce.2026.52464.2050 FA سهیل رودری دکتری اقتصاد، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران فرزانه احمدیان یزدی استادیار گروه اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران حسن چنارانی استادیار گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Journal Article 2025 07 14 One of the most important goals for investors is to determine the optimal asset weights and appropriate risk-hedging strategies based on the holding period of each asset. Accordingly, this study investigates the optimal investment portfolio and time-varying risk hedging among exchange rate, gold coin, housing, and stock market assets in Iran during the period 2006:03–2023:08, using the Time-Varying Parameter Vector Autoregression (TVP-VAR) model. The results indicate that the stock and exchange rate markets act as net transmitters of volatility, while gold coin and housing act as net receivers. The total connectedness index reveals increased interdependence among these assets during the sanctions and COVID-19 periods, thereby limiting diversification opportunities. Furthermore, the results show that cumulative returns under the Minimum Variance Portfolio (MVP) approach are higher than those under the Minimum Connectedness Portfolio (MCoP). The best portfolio strategy involves short-term investment in stocks and long-term investment in housing. The findings highlight that the optimal risk-hedging strategies and optimal weights in the portfolio must be tailored to market status and hedging effectiveness among assets, which should be considered by investors and policy makers. یکی از مهمترین اهداف سرمایه‌گذاران تعیین وزن بهینه دارایی‌ها و نحوه پوشش ریسک دارایی‌ها با توجه به افق زمانی نحوه نگهداری هر دارایی می‌باشد. بر این اساس پژوهش حاضر به بررسی و تعیین سبد بهینه سرمایه‌گذاری و نحوه پوشش ریسک میان دارایی‌های نرخ ارز، سکه طلا، مسکن و بازار سهام در دوره زمانی (2023:08)1402:06-(2006:03)1385:01 با استفاده از الگوی خودرگرسیون برداری با پارامترهای متغیر در زمان (TVP-VAR) پرداخته است. نتایج نشان داد که بازار سهام و ارز اثرگذار خالص و سکه و مسکن اثرپذیر خالص نوسانات در شبکه مورد بررسی بوده‌اند. نتایج شاخص اتصال کل نشان داد که در دوره‌های تحریم و کووید-19 ارتباط میان این دارایی‌ها افزایش یافته است و امکان تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری محدود شده است. همچنین بر اساس نتایج، بازدهی انباشته در رویکرد حداقل واریانس (MVP) بیش از رویکرد حداقل اتصال (MCoP) می‌باشد و بر این اساس بهترین ترکیب مربوط به نگهداری کوتاه‌مدت سهام و بلندمدت مسکن می‌باشد. پژوهش حاضر نشان داد که نحوه پوشش ریسک بهینه و وزن بهینه دارایی‌ها در سبد سرمایه گذاری بایستی با توجه به شرایط بازار مالی و همچنین اثربخشی پوشش ریسک میان دارایی ها مدنظر سرمایه گذاران و سیاست گذاران باشد.

https://economics.ihcs.ac.ir/article_10854_03201ae30e1239054512737f608b91cf.pdf