پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بررسی مسائل اقتصاد ایران 2783-2317 12 23 2025 03 21 The Iranian Disease Theory (A Misaligned Complex System and Hybrid Institutional Inertia under the Simultaneity of Stagflation, Institutional Inefficiency, and International Constraints) نظریه بیماری ایرانی (سیستم پیچیده ناسازگار و اینرسی ترکیبی نهادی در شرایط هم‌زمانی رکود تورمی، ناکارآمدی نهادی و محدودیت‌های بین‌المللی) 307 346 10915 10.30465/ce.2026.53064.2059 FA نبی امیدی دانشیار مدیریت مالی، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران. 0000-0001-6841-8743 Journal Article 2025 10 16 This study develops a new theoretical framework termed the “Iranian Disease,” a condition in which the simultaneity and mutually reinforcing interaction of three crises lead to the loss of macroeconomic programmability and the failure of conventional policymaking. Adopting a theoretical–explanatory approach, the research examines the mechanisms that generate and sustain this condition and proposes a multilayer conceptual model for exiting the cycle of institutional and economic dysfunction within a comparative international theoretical context. The study is grounded in explanatory theory-building using a qualitative–integrative methodology. The conceptual–explanatory analysis draws on an integrated framework combining New Institutional Economics, principal–agent theory, institutional complexity, and gradual institutional adaptation. The findings indicate that the “Iranian Disease” operates as a self-reinforcing cycle of institutional dysfunction in which international constraints function as a catalytic amplifier, activating mechanisms of maladaptive institutional adjustment. The outcome of these interactions is an inefficient equilibrium trap coupled with the inherent unpredictability of policy outcomes. In response, the study proposes a multilayer, conditional–hierarchical therapeutic model that conceptualizes crisis resolution as a sequential passage through the following stages: Reduction and removal of international constraints, Large-scale structural and institutional reforms in governance, Gradual exit from stagflation, and Sectorial restructuring and imbalance correction-ultimately restoring economic programmability. نظریه بیماری ایرانی <br><br>این پژوهش با هدف ارائه نظریه‌ای جدید تحت " عنوان بیماری ایرانی " انجام شده است؛ پدیده‌ای که در آن هم‌زمانی و تعامل تقویت‌کننده سه بحران محدودیت‌های بین‌المللی، ناکارآمدی مزمن نهادهای حکمرانی و رکود تورمی عمیق، به ازدست‌رفتن قابلیت برنامه‌پذیری اقتصاد کلان و شکست سیاست‌گذاری متعارف می‌انجامد. این پژوهش با رویکردی نظری-تبیینی به بررسی سازوکارهای شکل‌گیری و استمرار این وضعیت می‌پردازد و مدلی مفهومی چندلایه برای خروج از چرخه ناکارآمدی نهادی و اقتصادی در چارچوب تطبیقی با نظریه‌های بین‌المللی، ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر از نوع نظریه‌پردازی تبیینی با رویکرد کیفی-تلفیقی است تحلیل مفهومی-تبیینی مبتنی بر تلفیق نظریات اقتصاد نهادی نو، کارگزار-اصیل، پیچیدگی نهادی و سازگاری تدریجی نهادهاست.یافته‌ها نشان می‌دهد «بیماری ایرانی» در قالب یک چرخه خودتقویت‌کننده ناکارآمدی نهادی عمل می‌کند که در آن محدودیت‌های بین‌المللی به‌عنوان کاتالیزور تشدیدکننده، سازوکارهای سازگاری معکوس را فعال می‌سازد. نتیجه این تعامل، ایجاد یک تله تعادل ناکارآمد و غیرقابل پیش‌بینی‌شدن نتایج سیاست‌ها است. https://economics.ihcs.ac.ir/article_10915_28141c5d643609aa9279d7647d706018.pdf