institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

بررسی تأثیرات نامتقارن شوک‎های قیمت نفت بر متغیرهای کلان اقتصادی ایران

التجائی

ابراهیم

استادیار پژوهشکدۀ اقتصاد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

ارباب افضلی

محمد

کارشناس ارشد علوم اقتصادی

23 08 2014

1 1 1 26 09 01 2014 07 04 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1265.html

چکیده اتکای بیش ‎از ‎اندازۀ کشورهای صادرکنندۀ نفت به درآمدهای نفتی و تک‎پایگی اقتصاد، از نظر اقتصاددانان پدیده‌ای نامطلوب به ‎شمار می‌رود. نامطلوب‎بودن این پدیده عمدتاً ناشی از برونزا‎‎بودن قیمت نفت برای این کشورها و تأثیرات عمیق افزایش یا کاهش ناگهانی قیمت نفت در بازار‎های جهانی بر اقتصاد این کشورهاست. در این مقاله، آثار بروز تغییرات پیش‎بینی‎نشده و برونزا در قیمت‎های جهانی نفت، که از آن به‎عنوان شوک نفتی یاد ‎می‎شود، روی چهار متغیر کلان اقتصادی ایران شامل نرخ رشد اقتصادی، نرخ تورم، نرخ رشد مخارج عمرانی دولت و نرخ رشد مخارج جاری دولت، با استفاده از الگوی خود‎رگرسیون‎ برداری ساختاری طی دورۀ 1369 تا 1387 و مبتنی بر داده‌های فصلی مورد بررسی قرار گرفته ‎است. نتایج حاصل در خصوص فرضیۀ اصلی تحقیق مبنی بر عدم ‎تقارن تکانه‎های مثبت و منفی، دلالت بر آن دارد که تأثیرات تکانه‎های منفی به صورت کاهش رشد اقتصادی به مراتب بیشتر از تأثیرات تکانه‎های مثبت به صورت افزایش رشد اقتصادی بوده است. همچنین، متغیر نرخ تورم و نرخ رشد مخارج جاری دولت نیز در پاسخ به شوک‎های مثبت و منفی، رفتار کاملاً نامتقارن از خود نشان‎ می‎دهند، به‎گونه‌ای که شوک منفی قیمت نفت در مقایسه با شوک مثبت، اثر بیشتری بر این متغیرها دارد. اما، در خصوص متغیر نرخ رشد مخارج عمرانی دولت، نتایج از اثرگذاری بیشتر شوک‎های مثبت بر رفتار این متغیر نسبت به شوک‎های منفی حکایت دارد.

کلیدواژه‎ها: شوک نفتی تأثیرات نامتقارن الگوی واریانس ناهمسانی شرطی GARCH مدل خودرگرسیون ‎برداری ساختاری تابع واکنش آنی تجزیۀ واریانس خطای پیش‎بینی

ابریشمی، حمید و دیگران (1388). «رابطۀ تکانه‎های نفتی و رشد اقتصادی کشورهای عضو اوپک: آیا این رابطه نامتقارن است؟»، فصلنامۀ مطالعات اقتصاد انرژی، ش 7.

امینی، محمدعلی و دیگران (1375). سایۀ نفت بر اقتصاد ایران و نگرشی بر عملکرد برنامۀ اول توسعۀ اقتصادی و اجتماعی کشور از سال 1368 تا 1372، شیراز: واحد اقتصادی ادارۀ کل امور اقتصادی و دارایی استان فارس.

اندرس، والتر (1389). اقتصادسنجی سری‌های زمانی، ترجمۀ مهدی صادقی و سعید شوال‎پور، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).

بانک اطلاعاتی سری‌های زمانی بانک مرکزی (سال‌های گوناگون). بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.

کشاورزیان، مریم (1387). «اثرات نامتقارن قیمت نفت بر رشد اقتصادی کشورهای OECD»، پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه تهران.

هلالی، علیرضا (1389). «بررسی عدم تقارن اثر درآمدهای نفتی بر سطح تولید و قیمت در ایران»، پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی.

Burbridge, J and A. Harrison (1984). “Testing for the Effects of Oil-Prices Rises Using Vector Auto Regressions”, International Economic Review 25.

Eltony, N. M. and N. Al-Awadi (2001). “The Flactuations of Oil Price and Macroeconomy in Kuwait”, Energy Policy.

Farzanegan, M. R. and G. Markwardt (2008). “The Effects of Oil Price Shocks on the Iranian Economy”, Energy Economics.

Hamilton, J. (1996). “This Is What Happened to the Oil Price-Macro Economy Relationship?”, Journal of Monetary Economics, No 38

Hamilton, J. (2003). “What is an Oil Shock?”, Journal of Economics.

Hooker and Mork. (1999). “What Happended. to the Oil Price- Macro Economy Relationship?”, Journal of Monetary Economics.

Iwayemi, A. and F. Babajide (2010). “Impact of Oil Price Shocks on Selected Macroeconomic Variables in Nigeria”, Energy Policy.

Lee, K. and R. Rattio (2001). “Oil Price Shocks and Japanese Economy”, Journal of Japan and the World Economy.

Lee, K., Ni, S. and R. Rattio (1995). “Oil Shocks and the Macroeconomy: The Role of Price Variability”, Energy Journal.

Lutkepohl, H. (2004). Applied Time Series Econometric, Cambridge University Press.

Yahia, A. and M. Mokhtar (2007). “The Effect of Libyan Oil Export on the Economic Growth”, Energy Policy._||_

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

حق معاش، اصل موضوعة اقتصاد اسلامی

امیری طهرانی

سیدمحمدرضا امیری طهرانی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

17 09 2014

1 1 27 48 12 06 2014 03 08 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1266.html

چکیده نسبت نظریه‌های علوم اجتماعی و از آن جمله اقتصاد با مبانی فرهنگی و ارزشی، از موضوع‌های بحث‌انگیز در فلسفة علوم اجتماعی بوده که در نظام آموزش عالی کشور نیز پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله ابتدا به بررسی اجمالی نقش ارزش‌های اخلاقی در علم اقتصاد و تحلیل صورت‌گرا از ساختار علم اقتصاد پرداخته می‌شود. سپس با معرفی روش اصل موضوعه سعی می‌شود با کاربست این روش، حق معاش به‌عنوان یکی از حقوق اساسی انسان و اصل موضوعة اقتصاد اسلامی، از مبانی جهان‌بینی اسلام استنتاج شود. سرانجام، اجزا و جوانب حق معاش و نسبت آن با مفاهیم سطح معیشت و تفاوت افراد در رزق و روزی، بر اساس تحلیلی از نظام جامعه از دیدگاه اسلام بررسی می‌شود.

کلیدواژه‌ها: معاش اصل موضوعه اقتصاد اسلامی سطح معیشت رزق نیاز فردی ضرورت اجتماعی

قرآن (1376). ترجمة ناصر مکارم شیرازی، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، دارالقرآن الکریم.

ابن خلدون، عبدالرحمن (1362). مقدمه ابن خلدون، ترجمة محمد پروین گنابادی، ج 2، تهران: مرکز انتشارات علمی فرهنگی‌.

ابن‌شعبه، حسن بن علی (1384 ق). تحف العقول عن آل الرسول، تهران: کتابفروشی اسلامیه.

ابن‌منظور (1363). لسان‌العرب، ج 10، قم: نشر ادب الحوزه.

اخوان‌الصفاء (1405 ق). رسائل‌اخوان الصفا و خلان الوفا، ج 1، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

الاربلی، علی بن عیسی (1339). کشف الغمه فی معرفه الائمه، ج 2، بی‌جا، محمدباقر کتابچی حقیقت.

امام خمینی، روح‌الله (1401 ق). تحریر الوسیله، ج 1، بیروت: دارالتعاریف.

برتالنفی، لودویگ فون (1366). مبانی، تکامل و کاربردهای نظریة عمومی سیستم‌ها، ترجمة کیومرث پریانی، تهران: نشر تندر.

الجبعی‌العاملی، زین الدین (بی‌تا). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج 2، بیروت: دارالعالم الاسلامی.

جعفری، محمدتقی (1385). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه، ج 4، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

حر عاملی، محمدبن‌حسن (1347). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، ج 6 و 11، تهران: کتابفروشی اسلامیه.

حکیمی، محمدرضا و دیگران (1376). الحیاة، ج 1، 2، 3، 5، 6، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

طباطبایی، محمدحسین (1362). تفسیر المیزان، ج 3، 8، 10، 12، 14، 18، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

طباطبایی، محمدحسین (1366). اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 4، تهران: انتشارات صدرا.

الطبرسی، ابوعلی‌الفضل ‌بن ‌الحسن (1403 ق). مجمع‌البیان، ج 3، قم: منشورات مکتبه آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.

غزالی طوسی، محمد (1361). کیمیای سعادت‌، ج 1، تهران: مرکز انتشارات علمی و فرهنگی.

قمی، عباس (1363). سفینه البحار و مدینه الحکم و الاثار، ج 2، تهران: کتابخانة سنانی (فراهانی).

الکاشانی، محسن (1340). المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء، ج 3، طهران: مکتبه الصدوق.

کلینی، محمد بن یعقوب (1339). الکافی، ج 2، 5، 6، 8، تهران: مکتبه الصدوق.

مجلسی، محمدباقربن محمدتقی (1362). بحارالانوار، ج 3 و 93، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

نهج‌البلاغه (بی‌تا). ترجمة علینقی فیض‌الاسلام، بی‌نا.

نهج‌البلاغه (1342). ترجمة محمد عبده، ج 3، بیروت: دارالمعرفه.

Nussbaum, Martha Craven (2000). Women and Human Development: The Capabilities Approach, Cambridge and New York: Cambridge University Press.

Rosenberge, Alexander (1992). Economics: Mathematical Politics or Science of Diminishing Returns?, Chicago: Chicago University Press.

Sarkar, Sahotra and Jessica Pfeifer (eds.) (2006). The Philosophy of Science: An Encyclopedia, London & New York: Routledge.

Soper, Kate (1981). On Human Needs, Sussex and New Jersey: The Harvester press and Humanities press.

www.britannica.com._||_

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

نقدی بر توجیهات معاصر پیرامون تفاوت بهرۀ طبیعی از ربا در نگاه اندیشمندان اقتصاد اسلامی

بخشی دستجردی

رسول

دانشیار گروه اقتصاد، دانشگاه یزد

حسینی

سیدعقیل

دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه اصفهان

محمدی

مهدی

دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)

کاشیان

عبدالمحمد

دانشجوی دکتری اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)

17 09 2014

1 1 49 80 12 04 2014 07 07 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1267.html

چکیده برخی از اقتصاددانان مسلمان کوشیده‌‌اند نشان دهند که بهرۀ طبیعی متفاوت از ربا و در نتیجه در اسلام تأیید شده است و از این حیث اساساً تفاوتی بین نظام اقتصادی سرمایه‌‌داری و نظام اقتصادی اسلام نیست. این دسته از اقتصاددانان معتقدند که در صورت نبود بهرۀ طبیعی، سازوکار تخصیص منابع ابتر می‌‌ماند؛ ضمن آن‌‌که ارزش مازاد در قرارداد اجاره و دیگر عقود اسلامی را نمی‌توان توضیح داد. از نظر آنان، مشروعیت تفاوت قیمت در بیع نسیه، خود دلیلی بر عقلی و مشروع‌بودن ارزش زمانی پول و نرخ بهرۀ طبیعی در نظام اقتصادی اسلام است. در این مطالعه قصد بر آن است که دیدگاه نظری مذکور بررسی و نقد شود. فرضیۀ اصلی تحقیق این است که بین بهرۀ طبیعی و ربا تفاوت ماهوی وجود ندارد. نتیجۀ بررسی این فرضیه، تأیید نبودِ تفاوت بین بهرۀ طبیعی و ربا است؛ همچنین، قرارداد اجاره ماهیتاًً متفاوت از قرارداد رباست و دلیل اختلاف قیمت در بیع نسیه نه به‌‌خاطر ترجیح زمانی، بلکه به‌‌ دلیل فاصله‌‌ای است که بین خرید و فروش ایجاد می‌‌شود.

کلیدواژه‌ها: بهرۀ طبیعی ربا اجاره بیع نسیه ترجیح زمانی

ایروانی، باقر (1390). الدروس‌التمهیدیه فی‌الفقه‌الاستدلالیه، قم: مرکز المصطفی(ص) العالمی للترجمه والنشر.

بخشی دستجردی، رسول (1386). بررسی آثار نرخ بهره در تخصیص بین‌زمانی منابع در الگوهای اقتصادی (طرح پژوهشی)، دانشگاه یزد.

بخشی دستجردی، رسول و رحیم دلالی اصفهانی (1390). آسیب‌‌شناسی نظریۀ بهره و نظام بانکداری متعارف، یزد: دانشگاه یزد.

فرزین‌‌وش، اسدا... و ندری، کامران (1381). «ربا، بهرۀ قراردادی و بهرۀ طبیعی (نقد مفهوم بهره در نظریات اقتصادی متفکرین مسلمان)»، مجلۀ تحقیقات اقتصادی دانشگاه تهران، ش 60.

یزدی، سیدمحمدکاظم ‌بن‌ عبدالعظیم طباطبایى حسنى (1410 ق). حاشیةالمکاسب‏، ج 1، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.

Böhm-Bawerk, Eugen V. (1889). The Positive Theory of Capital, London: Macmillan.

Böhm -Bawerk, E. V. (1891). “The Origin of Interest”, Quarterly Journal of Economics.

Böhm-Bawerk, E. Von (1959). Capital and Interest, 3 Vols., trans. G. D. Huncke and H. F. Sennholz, South Holland, IL: Libertarian Press.

Cass, D. (1965). “Optimum Growth in an Aggregative Model of Capital Accumulation”, Review of Economic Studeis, Vol. 32.

Fisher, I. (1930). The Theory of Interest: As Determined by the Impatience to Spend Income and Opportunity to Invest It, Macmillan Press.

Harrod, R. F. (1948). Towards a Dynamic Economics: Some Recent Developments of Economic Theory and Their Application to Policy, London: Macmillan.

Hennings, K. H. (2008). “Böhm-Bawerk, Eugen von (1851-1914)”, The New Palgrave Dictionary of Economics, Second Edition, Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume (eds.), Palgrave Macmillan.

Koopmans, T. C. (1963). On the Concept of Optimal Economic Growth, Amesterdam: Elsevier.

Mises, L. Von. (1949). Human Action: A Treatise on Economics, 3th. revised edn., Chicago: Regnery.

Pigou, A. C. (1920). The Economics of Welfare, 1952 (4th edition), London: Macmillan.

Ramsey, F. P. (1928). “A Mathematical Theory of Saving”, Economic Journal, Vol. 38.

Rawls, J. (1971). A Theory of Justice, Cambridge: Harvard University Press.

Romer, D. (2006). Advanced Macroeconomics, The McGraw Hill.

Rothbard, Murray N. (2008). “Time Preference”, The New Palgrave Dictionary of Economics, Second Edition, Steven N. Durlauf and Lawrence E. Blume (eds.), Palgrave Macmillan.

Shell, K. (1967). “Optimal Programs of Capital Accumulation for an Economy in which there is Exogenous Technical Change”, in Shell (ed.), Essays on the Theory of Optimal Economic Growth, Cambridge, Mass: M.I.T. Press.

Shone, R. (2004). Economic Dynamics, Phase Diagrams and Their Economic Application, Second Edition, Cambridge University Press._||_

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

درآمدی بر عوامل افول و نوزایش جامعه‌شناسی اقتصادی

حاتمی

عباس

استادیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان

17 09 2014

1 1 81 107 03 05 2014 09 08 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1268.html

چکیده جامعه‌شناسی اقتصادی از زمان پیدایش در اواخر دهۀ 1890 تا دورۀ معاصر تحولات چشمگیری داشته است. جامعه‌شناسان اقتصادی این تحولات را در قالب سه دورۀ زمانی دسته‌بندی کرده‌اند: 1890 تا اواخر 1920 یا دورۀ ظهور، 1930 تا 1960 یا دورۀ افول، و پس از دهۀ 1970 یا دورۀ نوزایش جامعه‌شناسی اقتصادی. درحالی‌که این دسته‌بندی در جامعه‌شناسی اقتصادی تاحدی مرسوم است، بحث دربارۀ علل و عوامل افول و نوزایش یا وجوه تبیینی جامعه‌شناسی اقتصادی نامشخص و نیازمند بررسی دیده شده است. در این مقاله، با تمرکز بر همین نیاز، اولاً علل افول و نوزایش جامعه‌شناسی اقتصادی بررسی و در این باره در حوزه‌های گوناگون بحث شده، ثانیاً در فرایند این بررسی مشخص شده که افول و نوزایش جامعه‌شناسی اقتصادی اساساً برایند یا نتیجۀ پررنگ و کم‌رنگ‌شدن مرزبندی‌های میان اقتصاد و جامعه‌شناسی بوده، ثالثاً از طریق همین موضوع بر این ایدۀ کلیدی تأکید شده است که در جامعه‌شناسی اقتصادی مرزبندی‌های میان جامعه‌شناسی و اقتصاد را نباید ازپیش‌ تعیین‌شده، ثابت و مشخص بلکه برعکس باید متغیر، انعطاف‌پذیر و تاریخ‌مند دانست.

کلیدواژه‌ها: جامعه‌شناسی اقتصاد جامعه‌شناسی اقتصادی کلاسیک جامعه‌شناسی اقتصادی جدید

آرون، ریموند (1386). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: علمی و فرهنگی.

دورکیم، امیل (1378). خودکشی، ترجمۀ امیر سالارزاده، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

دورکیم، امیل (1390). دربارۀ تقسیم کار اجتماعی، ترجمۀ باقر پرهام، تهران: مرکز.

کلارک، باری (1389). اقتصاد سیاسی تطبیقی، ترجمۀ عباس حاتمی، تهران: کویر.

وبر، مارکس (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمۀ ترابی‌نژاد و دیگران، تهران: سمت.

وبر، مارکس (1385). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمۀ رشیدیان و دیگران، تهران: علمی و فرهنگی.

Baron, J. (1994). “The Impact of Economics on Contemporary Sociology”, Journal of Economic Literature, XXXII, 1111-1146.

Becker, G. (1957). The Economic Approach to Human Behavior, Chicago: Chicago University Press.

Becker, G. (1976). The Economics of Discrimination, Chicago: Chicago University Press.

Buchanan, J. (1966). “Economic and Its Scientific Neighbors”, The Structure of Economics Science, S. R. Krupp (ed.), Englewood Cliffs: Prentice-Hall.

Burgenmeier, B. (1992). Socio-Economics: An Interdisciplinary Approach, Boston: Kluwer Academic Publisher.

Burt, R. (1992). Structural Holes, Cambridge: Harvard University Press.

Chavagneux, Ch. (Winter 2001). “Economics and Politics, Some Bad Reason for a Divorce”, Review of International Political Economy 8, 4.

Coase, R. (1984). “The New Institutional Economics”, Journal of Institutional & Theoretical Economics 140.

Coleman, J. (1992). Rational Choice Theory, London: Sage.

Davern, M. E. and D. S. Eitzen (1995). “Economic Sociology: An Examination of Intellectual Exchange”, American Journal of Economics and Sociology 54(1).

Downs, A. (1957). An Economic Theory of Democracy, New York: Harper and Row Press.

Fligstein, N. (1990). The Transformation of Corporate Control, Cambridge: Harvard University Press.

Granovetter, M. (1974). Getting A Job, Chicago: Chicago University Press.

Granovetter, M. (1985). “Economic Action and Social Structure”, Department of Sociology, V. 91, N. 3.

Granovetter, M. (1987). “On Economic Sociology: An Interview with Mark Granovetter Research Reports from the Department of Sociology”, Uppsala University, 1: 1-26.

Granovetter, M. (1990). “The Old and the New Economic Sociology” in Beyond the Market Place, R. Friedland and A. F. Rabertson (eds.), New York: Gruter Press.

Granovetter, M. (1992). “Economic Action and Social Structure: The Problem of Embeddness”, The Sociology of Economic Life, M. Granovetter & R. Swedberg (eds.), West View Press.

Granovetter, M. and R. Swedberg (1992). The Sociology of Economic Life, West View Press.

Hirsch, P., S. Michaels and R. Friedman (1987). “Dirty Hands Versus Clean Models”, Theory and Society 16.

Jeovns, S. ([1879] 1965). “Preface to the Second Edition”, The Theory of Political Economy, New York: Augustus, M. Kelley Press.

Kallberg, A. (1995). “Sociology and Economics: Crossing the Boundaries”, Social Forces 73(4).

Lin, Justin Yifu (2011). “New Structural Economics: A Framework for Rethinking Development”, The World Bank Research Observer 26, 2; Available at http://www.relooney.info/0_NS4053_1995.pdf

Lin, Justin Yifu (2012). New Structural Economics: A Framework for Rethinking Development and Policy, Washington: World Bank.

Nee, V. (2005). “The New Institutionalism in Economics and Sociology”, The Handbook of Economic Sociology, N. Smelser & R. Swedberg (eds.), Princeton: Princeton University Press.

Parsons, T. (1937). The Structure of Social Action, New York: McGraw-Hill.

Parsons, T. and N. Smelser (1956). Economy and Society: A Study in the Integration of Economic and Social Theory, New York: Free Press.

Poggi, G. (1993). Georg Simmel’s Philosophy of Money, Berkley: California University Press.

Polanyi, K. ([1944] 1957). The Great Transformation, New York: Renihart Press.

Samuelson, P. (1974). Foundation of Economic Analysis, Cambridge: Harvard University Press.

Samuelson, P. (1983). “Frank Night, 1885-1972”, Economic from the Heart, New York: Harcourt Brace Jovanivich.

Schumpeter, J. (1954). History of Economic Analysis, London: Allen and Unwin Press.

Schwartz, M. (1985). The Power Structure of American Business, Chicago: Chicago University Press.

Simmel, G. (1971). “The Problem of Sociology”, On Individuality and Social Forms, George Simmel and et al. (eds.), Chicago: Chicago University Press.

Simmel, G. (1978). The Philosophy of Money, London: Rutledge Press.

Smelser, N. and R. Swedberg (2005). The Handbook of Economic Sociology, Princeton: Princeton University Press.

Swedberg, R. (1990a). “Interview”, R. Swedberg (ed.), Economics and Sociology: Redefining Their Boundaries, Princeton: Princeton University Press.

Swedberg, R. (1990b). “The New Battle of Method”, Challenge, Vol. 33, N. 1.

Swedberg, R. (1991). “Major Traditions of Economic Sociology”, Annual Review of Sociology 17.

Swedberg, R. (1997). “New Economic Sociology”, Acta Sociologica 40.

Swedberg, R. (2003). Principle of Economic Sociology, Princeton: Princeton University Press.

Weber, M. (1949). “Objectivity in Social Science and Social Policy”, The Methodology of the Social Science, New York: Free Press.

White, H. (1978). “Market as Social Structures”, Paper Presented at the Annual Meeting of the American Sociological Association, Boston.

Wicksteed, Ph. (1934). The Common Sense of Political Economy, London: Rutledge Press.

Williamson, O. (1975). Markets & Hierarchies, New York: Free Press.

Williamson, O. (2000). “The New Institutional Economics”, Journal of Economic Literature 38.

Zafirovski, M. (1999). “Economic Sociology in Retrospect and Prospect”, American Journal of Economics and Sociology, 58(4).

Zafirovski. M. and et al. (1997). “Economic Sociology Reformulated: The Interface Between Economic and Sociology”, American Journal of Economics and Sociology, 56(3).

Zukin, S. and P. Dimaggio (1990). Introduction in Structures of Capital, S. Zukin and et al. (ed.), Cambridge: Cambridge University Press._||_

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

بررسی پیوند بین اقتصاد کلاسیک و نئوکلاسیک

حسینی‎نسب

سیدابراهیم

دانشیار گروه اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس

نیک آمیز

بهروز

دانشجوی کارشناسی ارشد علوم اقتصادی، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس

17 09 2014

1 1 109 131 12 05 2014 06 08 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1269.html

چکیده از دهۀ 1890 میلادی، علم اقتصاد با عنوان نئوکلاسیک یاد ‎شده ‎است. به‌طور دقیق‎تر، اقتصاد سیاسی کلاسیک به اقتصاد نئوکلاسیک تغییر نام داده ‎است. ابداع اصطلاح نئوکلاسیک در سیر تاریخ اندیشۀ اقتصادی کاربرد وسیعی را ایجاد کرده ‎است و افراد متعددی چنین اصطلاحی را به ‎کار برده‎اند. از ‎آن‌جایی ‎که مارشال در تعیین یا اثبات پیوستگی میان اقتصاد نهایی‎گرایی با اقتصاد سیاسی کلاسیک نسبت به دیگر بنیان‎گذاران مشتاق‎تر بود، او در پس ریشۀ اصطلاح نئوکلاسیک قرار دارد. مارشال درصدد بود نوعی پیوند و پیوستگی را میان اقتصاد نهایی‎گرایی و کلاسیک نشان ‎دهد. بالاتر از آن، مارشال در تلاش بود که نشان‎ دهد اقتصاد نئوکلاسیک تداوم اقتصاد سیاسی کلاسیک است. در این مقاله با استفاده از مستندات کتابخانه‎ای و روش تحلیلی ـ توصیفی نشان ‎خواهیم ‎داد چنین انتسابی (نئوکلاسیک) به مفهوم پیوستگی میان اقتصاد کلاسیک و نهایی‎گرایی و به معنای ادامۀ راه کلاسیک، صحیح نیست. از همین رو، با رجوع به نظریات ارزش و توزیع، عدم‎ پیوستگی بین نظریات ارزش و توزیع کلاسیک، نهایی‎گرایی و مارشال را نشان‎ خواهیم ‎داد. همچنین، با اشاره به دیگر وجوه متمایز کلاسیک‎ها و نئوکلاسیک‎ها، بر نادرست‎بودن چنین انتسابی تأکید خواهیم کرد.

کلیدواژه‎ها: اقتصاد کلاسیک اقتصاد نهایی‎گرایی اقتصاد نئوکلاسیک نظریۀ ارزش نظریۀ توزیع آلفرد مارشال

اسلاملوئیان، کریم (1383). «مکانیک مطلوبیت و نفع شخصی: نگرشی دوباره به دکترین فایده‎گرایی جونز»، مجلۀ تحقیقات اقتصادی، ش 64.

اسنودان، برایان و هاوارد آر وین (1382). «تکامل اقتصاد کلان جدید»، ترجمۀ یدالله دادگر، نامۀ مفید، ش 38.

احمدی، علی‎محمد (1382). «آثار سیاست‎های تعدیل اقتصادی بر توزیع درآمد (مطالعۀ موردی اقتصاد ایران)»، رسالۀ دکتری اقتصاد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس.

یوئنگرت، ام. (1386). «تمایز اثباتی ـ هنجاری در علم اقتصاد و تقدم تاریخی آن بر تمایز واقعیت ـ ارزش»، ترجمۀ علی نعمتی، فصلنامۀ اقتصاد اسلامی، س 7، ش 26.

الوی، جیمز (1384). «تاریخچه‎ای از علم اقتصاد در جایگاه علمی اخلاقی»، ترجمۀ علی نعمتی، مجلۀ اقتصاد اسلامی، ش 19.

اسپرومورگوس، تونی (1381). «آشنایی با مکاتب اقتصادی: مکتب نئوکلاسیک»، ترجمۀ سیدحسین میرجلیلی، مجلۀ اقتصادی، دورۀ دوم، س 2، ش 15.

ایسینگ و همکاران (1374). تاریخ عقاید و اندیشه‎های اقتصادی ده استاد، ترجمۀ هادی صمدی، تهران: مؤسسۀ تحقیقات اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس.

باربر، ویلیام (1370). سیر اندیشه‎های اقتصادی: بررسی تطبیقی مکتب‎های کلاسیک و نئوکلاسیک و مارکس و کینز، ترجمۀ حبیب‎الله تیموری، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی (شرکت سهامی).

بوردرز، ماکس (1389). «دور باطل جدایی ارزش از ارزش‎گذار: ذهنی‎بودن بی‎پایان ارزش»، ترجمۀ محسن رنجبر، سایت رستاک http://www.rastak.com/article/print/id/5577

تفضلی، فریدون (1388). تاریخ عقاید اقتصادی (از افلاطون تا دورۀ معاصر)، تهران: نشر نی.

توکلی، احمد (1380). «اقتصاد بازار و توزیع درآمد»، مجلۀ اقتصاد اسلامی، ش 1.

دادگر، یدالله (1389). تاریخ تحولات اندیشة اقتصادی (آزمونی مجدد)، قم: دانشگاه مفید.

شاکری، عباس (1387). اقتصاد کلان: نظریه‎ها و سیاست‎ها، ج 2، تهران: پارس نویسا.

شاکری، عباس (1386). اقتصاد خرد 2: نظریه‎ها و کاربردها، تهران: نشر نی.

شاکری، عباس و امین مالکی (1388). «تحول در اندیشۀ توزیع درآمد در قرن بیستم (حرکت از توزیع تابعی به توزیع مقداری درآمد)»، مجلۀ پژوهشنامۀ اقتصادی، س 9، ش 4.

عبادی، جعفر (1384). مباحثی در اقتصاد خرد (بازارها، تعادل عمومی و اقتصاد رفاه)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‎‎ها (سمت).

غنی‎نژاد، موسی (1376). مقدمه‎ای بر معرفت‎شناختی علم اقتصاد، تهران: مؤسسۀ عالی پژوهش در برنامه‎ریزی و توسعه.

غنی‎نژاد، موسی (1386). «ساموئل بیلی و نقد نظریۀ ارزش مطلق»، سایت رستاک:http://rastak.com/article/print/id/786

فرگوسن، چارلز (1385). نظریۀ اقتصاد خرد، ترجمۀ محمود روزبهان، ج 2، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

قدیری اصلی، باقر (1387). سیر اندیشۀ اقتصادی، تهران: دانشگاه تهران.

گرجی، ابراهیم و شیما مدنی (1384). «بررسی سیر تحول مکتب کلاسیک به نئوکلاسیک و سپس کلاسیک جدید»، مجلۀ تحقیقات اقتصادی، ش 70.

مارشال، آلفرد (1340). اصول علم اقتصاد، ترجمۀ حسین موتمن، تهران: دانشگاه تهران.

نمازی، حسین و یدالله دادگر (1390). اقتصاد متعارف، اقتصاد ارتدکس و اقتصاد اخلاق‎مدار، تهران: شرکت سهامی انتشار.

ناظمان، حمید (1375). «چگونه علم اقتصاد علم شد؟»، مجلۀ پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع)، ش 3.

ناجی میدانی، علی‎اکبر (1385). «بررسی متقابل رشد اقتصادی و توزیع درآمد در ایران (1347-1372)»، پایان‎نامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ مدیریت و اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس.

واگی، جانی و پیتر گروئن‎وگن (1387). تاریخ مختصر اندیشۀ اقتصادی (از مرکانتیلیسم تا پول‎باوری)، ترجمۀ غلامرضا آزاد (ارمکی)، تهران: نشر نی.

هوروتیز، استیون (1388). «پرسش از استادان: منظور از ارزش اقتصادی چیست؟»، سایت رستاک: http://www.rastak.com/article/print/id/3681

Arnsperger, Christian and Yanis Varoufakis (2006). “What is Neoclassical Economics?”, Post-Autistic Review, No. 38.

Aspromourgos, Tony (1986). “On the Origins of the Term Neoclassical”, Cambridge Journal of Economics, No. 10.

Colander, David (2000), “The Death of Neoclassical Economics”, Journal of the History of Economic Thought, Vol. 22 (02).

Colander, David, Richard Holt and Barkley Rosser (2004).“The Changing Face of Mainstream Economics”, Review of Political Economy, Taylor and Francis Journals, Vol. 16 (4).

Marshal, Alferd (1890). “Principles of Economics”, 8th ed, London: Macmilan. The Online Library of Liberty, http: //oll.libertyfund.org.

M. Ormazabal, Kepa (2005). “Neo-Classical Economics Is not “Neo”, But “Anti”-Classical”, Post-Autistic Review, No. 30.

Udehn, Lars (2002). “The Changing Face of Methodological Individualism”, Annu Rev, Social, No. 28.

Zafirovski, Milan (1999). “How Neo-Classical is Neoclassical Economics? With Special Reference to Value Theory”, History of Economics Review.

Ekelund Jr, Robert B. and Robert F. Hebert (2003). “The Origins of Neoclassical Microeconomics”, Journal of Economics Perspectives, Vol. 16, No. 3._||_

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

اقتصاد اسلامی، تخصیص درآمد و رفتار مصرفی

علم‌الهدی

سیدسجاد

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

آق آتابای

عبدالعظیم

دانشجوی کارشناسی ارشد اقتصاد، دانشگاه شهید بهشتی

17 09 2014

1 1 133 159 05 05 2014 09 07 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1270.html

چکیده مصرف بخش عمده‌ای از مباحث اقتصادی را به خود اختصاص داده است که این خود حاکی از اهمیت آن در عرصة اقتصاد است. یکی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار در نحوة مصرف، درآمد است، از این رو این مقاله تلاش دارد رفتار مصرف‌کننده و چگونگی تخصیص درآمد در اقتصاد اسلامی را مورد بررسی قرار دهد. با توجه به این‌که ملاک رفتار عقلایی در اقتصاد اسلامی، تطابق آن با معیارها و ارزش‌های اسلامی است، این مقاله نشان می‌دهد که هدف مصرف‌کننده در جامعة اسلامی حداکثرکردن رضایت خداوند است و با توجه به این هدف درآمد خود را در سه حوزة مخارج مصرفی، مخارج مشارکت اجتماعی (انفاق فی سبیل‌‌الله) و مخارج سرمایه‌‌گذاری تخصیص می‌‌دهد. الگوی تخصیص درآمد در اقتصاد اسلامی کارکرد‌های اقتصادی مهمی همچون کاهش فقر و بهبود توزیع درآمد، افزایش کارایی بازار، رشد اقتصادی، تعدیل نوسانات اقتصادی، افزایش سطح رفاه عمومی، عدم‌‌ تخریب محیط زیست و ... دارد. بنابراین اگر فرد فرد اعضای جامعة اسلامی با توجه به دستورات قرآن ‌‌کریم‌‌ و پیامبر اکرم (ص) و ائمة اطهار (ع)، خود را ملزم به رعایت احکام و دستورات دین مبین اسلام بنمایند (رعایت مواردی چون؛ حرمت اسراف، و تبذیر، حرمت اتلاف، حرمت اتراف و ...) ـ جامعة اسلامی به رشد و بالندگی و سرافرازی در برابر جوامع غیر اسلامی خواهد رسید.

کلیدواژه‌ها: رفتار عقلایی نظریة رفتار مصرف‌کننده تخصیص درآمد انسان اقتصادی انسان اسلامی مصرف‌کنندة مسلمان

ابراهیمی، محمدحسین (1375). اقتصاد در قرآن: تولید، توزیع، مصرف، رشد، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم.

بهاروندی، احمد (1386). «پژوهشی پیرامون الگوی مصرف مورد نظر در نظام اقتصادی اسلام»، فصلنامة راهبرد یاس، ش 12.

توتونچیان، ایرج (1363). تئورى تقاضا و تحلیل اقتصادى انفاق، تهران: مرکز اطّلاعات فنّى ایران.

حسینی، سیدرضا (1379). الگوی تخصیص درآمد و رفتار مصرف‌کنندة مسلمان، تهران: مؤسسة فرهنگی دانش و اندیشة معاصر.

حسینی، سیدرضا (1382). «مفروضات نظریة رفتار مصرف‌کننده در اقتصاد اسلامی»، فصلنامة اقتصاد اسلامی، ش 9

دادگر، یداللّه (1378)‏. نگرشى بر اقتصاد اسلامى: معرفت‏ها، ارزش‏ها و روش‏ها، تهران: پژوهشکدة اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس.

الزامل یوسف بن عبدالله و بوعلام بن جیلانی. اقتصاد کلان با نگرش اسلامی، ترجمة نصرالله خلیلی تیر تاشی، قم: مؤسسة آموزشی و پرورشی امام خمینی (ره).

سیزده اندیشمند و اقتصاددان اسلامی (1375). مباحثی در اقتصاد خرد، نگرش اسلامی، ترجمة حسین صادقی، تهران: مؤسسة تحقیقات اقتصادی دانشگاه تربیت مدرس.

صدر، سیدکاظم (1375). اقتصاد صدر اسلام، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.

قحف، منذر (1385). «مروری بر الگوهای اقتصاد اسلامی»، ترجمة سیدحسین میرمعزی، فصلنامه اقتصاد اسلامی، ش 21

میرمعزی، سیدحسین (1381). ساختار کلان نظام اقتصادی اسلام. تهران: مؤسسة فرهنگی دانش و اندیشة معاصر.

میرمعزی، سیدحسین (1384). «الگوی مصرف کلان در جامعه اسلامی»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، س 5.

Kahf, Monzer (1974). “A Model of the Household Decisions in Islamic Economy”, in: Association of Muslem Social Scientists; Procceding Third National Seminar, Gary Indiana.

Kahf, Monzer (1973). A Contribution to the study of the.Islam, Utah U.S.A., Univ. of Utah July.

Kahf, Monzer (1981). “A Contribution to the Theory of Islamic Consumer Behaviour in an Islamic Society” Studies in Islamic Economics, Ed. Khurshid Ahmad, Islamic Foundation, Leciestr, uk.

Kahf, Monzer (2002). Islamic Economics, Book in Process, 2001.

Keynes, J. M. (1936). The General Theory of Employment, Interest and Money, Har Court. Brace and Jovanovich, New York.

Khan, Mohammad Fahim (1987). “Theory of Consumer Behavior in Islamic Perspective” Lectures on Islamic Eeconomics, Jeddah, Saudi Arabia; Islamic D.B.

Khan, M. Fahim (1984). “Macro Consumption Function in an Islamic Framework”, Journal of Research in Islamic Economics, Vol. 1, No. 2, 1404.

Mannan, M. A. (1984). The Making of Islamic Economic Society: Islamic, Dimensions in Economic Analysis, International Association of Islamic Banks, Cairo.

Siddiqi, M. N. et al. (1992). Readings in Microeconomics: An Islamic Perspective, Longman, Malaysia.

institute for humanities and cultural studies

بررسی مسائل اقتصاد ایران

2383-0565

institute for humanities and cultural studies

علمی-ترویجی

تبیین آیندۀ اقتصاد ایران: تطبیق چهارچوب نظری نهادگرایی جدید با الگوی مبتنی بر سناریو

مؤمنی

فرشاد

استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی

نایب

سعید

استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

17 09 2014

1 1 161 195 12 06 2014 11 08 2014

2014

https://economics.ihcs.ac.ir/article_1271.html

چکیده هدف از نگارش این مقاله، ارائۀ تبیینی از آیندۀ اقتصاد ایران است. مهم‌ترین ویژگی مقاله، بهره‌گیری از چهارچوب نظری نهادگرایی جدید و تطبیق آن با یک الگوی مبتنی بر سناریو است. بر این اساس، فناوری مفهوم کلیدی توضیح‌دهندۀ ماهیت توسعه است و کارامدی ساختار حقوق مالکیت علت موفقیت یک اقتصاد ملی در حوزۀ فناوری. در این زمینه تلاش شده است در چهارچوب دستگاه نظری نهادگرایی جدید، ازطریق الزامات مربوط به تغییر در ساختار حقوق مالکیت و از مسیر تغییرات نهادی، تصویری از آیندۀ اقتصاد ایران ارائه شود. در الگوی مبتنی بر سناریو چنین بیان شده که هرگونه تغییر در ساختار حقوق مالکیت با هدف ارتقای فناوری، نیازمند توانایی اقتصاد ملی در پرداخت هزینه‌های تغییرات نهادی است؛ هزینه‌هایی که ناشی از بازدهی صعودی ماتریس نهادی است؛ به عبارت دیگر، برندگان ماتریس نهادی باید توانایی پرداخت چنین هزینه‌ای را داشته باشند. در چنین مسیری، کارامدی نظام قضایی و کنترل سیاسی اقتصادی نظامیان شاخص راهنمای حرکت است؛ و به‌نظر می‌رسد روندها در اقتصاد ایران به‌گونه‌ای است که هزینه‌های تغییر ساختار حقوق مالکیت به‌منظور ارتقای فناوری درحال افزایش است.

کلیدواژه‌ها: آینده‌نگری نهادگرایی جدید فناوری ساختار حقوق مالکیت سناریوسازی

اسمیت، آدام (1357). جستاری در ماهیت و علل ثروت ملل، ترجمۀ سیروس ابراهیم‌زاده، انتشارات پیام.

بزانکو، د. و دیگران (1385). اقتصاد استراتژی (کاربرد قاعده‌مندی‌های اقتصادی در مدیریت استراتژیک)، ترجمۀ محمود متوسلی، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.

بنیاد توسعۀ فردا (1384). روش‌های آینده‌نگاری تکنولوژی، چاپ گلبان.

سازمان ملل متحد، مرکز انتقال فناوری آسیا و اقیانوسیه (1369). اطلس تکنولوژی، یک چهارچوب کلی، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی.

کارل، تری‌لین (1388). معمای فراوانی: رونق‌های نفتی و دولت‌های نفتی، ترجمۀ جعفر خیرخواهان، تهران: نشر نی.

نایب، سعید (1388). «یک ارزیابی تاریخی از وضعیت حقوق مالکیت در ایران با رویکرد نهادگرایی جدید»، فصلنامۀ اقتصاد و جامعه، ش 21 و 22.

نورث، داگلاس (1377). نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمۀ محمدرضا معینی، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (مرکز مدارک اقتصادی ـ اجتماعی و انتشارات).

نورث، داگلاس (1379). ساختار و دگرگونی در تاریخ اقتصادی، ترجمۀ غلامرضا آزاد ارمکی، تهران: نشر نی.

نورث، داگلاس (1385). «چهارچوب مفهومی برای تفسیر تاریخ مکتوب بشری»، ترجمۀ جعفر خیرخواهان، اقتصاد سیاسی تحول همه‌جانبه، ش 3.

Annemieke, Karel (May 2004). The Nature of Services and the Implications for Competition Policy, JEL Classification: D82, K21, L11, L80.

Coase, R. H. (Oct. 1937). “The Nature of Firm”, Journal of Law and Economic, 3.

Lall, S. (1992). “Technological Capabilities and Industrialization”, World Development.

Lall, S. (1993). “Understanding Technology Development”, Development and Change, 24(4).

North, Douglass C. (1991). Institutions, Organisations and Market Competition, Washington University, St. Louis.

North, Douglass C., John Joseph Wallis, and Barry R. Weingast (2009). Violence and Social Orders; A Conceptual Framework for Interpreting Recorded Human History, Cambridge University Press.

Sharif, M. N. (1986). “Measuring of Technology for National Development”, Technological Forcasting and Social Change.

Williamson, O. E. (1985). The Economic Institutions of Capitalism, New York: Free Press._||_